Трансформація відносин власності на землю в аграрному секторі економіки
Мета статті – обґрунтувати закономірності трансформації відносин власності на землю в аграрному секторі економіки на основі дослідження еволюції земельних відносин. Методика дослідження. Використано методи: монографічний, діалектичний, наукової абстракції, історикологічний, системно-структурний і статистичні. Результати дослідження. Встановлено, що відносини власності на землю слід розглядати як такі, що розвиваються на основі дії економічного закону відповідності виробничих відносин характеру і рівню розвитку продуктивних сил. Показано, що відносини власності на землю визначають соціально-економічний стан суб’єктів земельних відносин у суспільстві та мотивацію до праці, які передусім зумовлюють виробництво і розподіл додаткового продукту. Доведено, що домінування відносин власності чи землекористування відбувається під впливом принципових ознак продуктивних сил. Це означає, що в сучасних умовах в Україні першочерговим має бути не введення купівлі-продажу землі, а запровадження механізму реалізації орендних відносин, який би оптимально враховував інтереси власників землі, орендарів і суспільства як у цілому, так і на рівні місцевих громад. Елементи наукової новизни. Обґрунтовано закономірності трансформації земельних відносин під впливом розвитку продуктивних сил. Визначено, що в доіндустріальну епоху сільськогосподарська діяльність і соціальний статус суб’єктів земельних відносин характеризуються відносинами власності з правом усіх правомочностей – володіння, користування та розпорядження, а із запровадженням машинного виробництва й інформаційних технологій істотним є землекористування, яке може забезпечити високий рівень розвитку аграрного сектору економіки за умов застосування регулівних норм достатньої підтримки з боку держави. Практична значущість. Встановлення закономірностей трансформації відносин власності на землю конкретизує теоретико-методологічні основи розвитку земельних відносин. Зокрема, врахування змін у трансформації відносин власності на землю забезпечить належне наукове обґрунтування впровадження в Україні ринкового обігу земель сільськогосподарського призначення. Рис.: 1. Бібліогр.: 36
[1] Chernjakov, B.A. (Ed.) (2008). Agrarnyj sektor SShA v nachale ХХІ veka: sbornik trudov sektora agrarnih problem SShA i Kanady ISKRAN [Agrarian sector of the USA at the beginning of ХХІ century: selected works of sector of agrarian problems of the USA and Canada of ISKRAN]. (Vol. 1). Moskva: Institut SShA i Kanady Rossijskoj akademii nauk [In Russian].
[2] Baran, A.V. (2014). Vyborche zakonodavstvo Avstrijskoyi (Avstro-ugorskoyi) monarxiyi (1848-1918 rr.) [Electoral legislation of the Austrian (Austrian-Hungarian) monarchy (1848-1918)]. Yurydychnyj naukovyj elektronnyj zhurnal, 4. Retrieved from: http://lsej.org.ua/4_2014/13.pdf [In Ukrainian].
[3] Boiko, L.M. (2011). Regulyuvannya zemelnykh vidnosyn u silskomu gospodarstvi: monografiya [Regulation of land relations in agriculture: monograph]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].
[4] Gajduczkyj, P.I. (1994). Zemlya: vlasnist, orenda, renta: monografiya [Land: property, lease, rent: monograph]. Kyiv: Urozhaj [In Ukrainian].
[5] Gutorov, O.I. (2010). Problemy stalogo zemlekorystuvannya u silskomu gospodarstvi: teoriya, metodologiya, praktyka: monografiya [Problems of permanent land use in agriculture: theory, methodology, practice: monograph]. Kharkiv: “Edena” [In Ukrainian].
[6] Dobryak, D.S., & Martyn, A.G. (2010). Teoretychni zasady funkcionuvannya rynku zemel yak skladovoyi suspilnoekonomichnykh vidnosyn [Theoretical principles of functioning of market of land as a constituent of social-economic relations]. Zemleustrij i kadastr, 4, pp. 3-8 [In Ukrainian].
[7] Mochernyj, S.V., et al. (Eds.) (2000). Ekonomichna encyklopediya: u 3 t. [Economic encyclopedia: 3 vols.]. (Vol. 1). Kyiv: Vydavnychyj centr “Akademiya” [In Ukrainian].
[8] Poljak, G.B., & Markova, A.N. (Eds.) (2001). Istorija mirovoj ekonomiki: uchebnik [History of world economy: textbook]. Moskva: JuNITI [In Russian].
[9] Stepanenko, S.V., Antonyuk, S.N., Feshhenko, V.M., & Tymochko, N.O. (2010). Istoriya ekonomiky ta ekonomichnoyi dumky: navch. posib. [History of economy and economics: training manual]. Kyiv: KNEU [In Ukrainian].
[10] Kenje, F. (1960). Izbrannye ekonomicheskie proizvedenija [Selected economic works]. Moskva: Izdatelstvo socialno-jekonomicheskoj literatury (“Socjekgiz”) [In Russian].
[11] Konstitucija (Osnovnoj Zakon) Sojuza Sovetskih Socialisticheskih Respublik. [Constitution (Basic Law) of Union of Soviet Socialistic Republics]. (1983). Moskva: Jurid. lit. [In Russian].
[12] Lupenko, Yu.O., & Khodakivska, O.V. (2015). Transformaciya zemelnykh vidnosyn u silskomu gospodarstvi: analitychnyj oglyad [Transformation of the land relations in agriculture: analytical review]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].
[13] Malynovskyj, B. (2017). Niderlandy vstanovyly rekord z eksportu APK-innovacij [The Netherlands set a record for exporting agribusiness innovations]. Propozyciya. Retrieved from: http://propozitsiya.com/ua/niderlandy-vstanovyly-rekord-zeksportu-apk-innovaciy [In Ukrainian].
[14] Marks, K. (1986). K kritike politicheskoj jekonomii. Predislovie [To the criticism of political economy. Foreword]. Marks, K., & Jengels, F. Izbrannye sochinenija. V 9-ti t. (Vol. 4). Moskwa: Politizdat [In Russian].
[15] Marks, K. (1988). Process kapitalisticheskogo proizvodstva, vzjatyj v celom [The process of capitalist production, taken as a whole]. Kapital. Kritika politicheskoj jekonomii. - Capital. Criticism of political economy. (Vol. 3). Marks K., & Jengels F. Izbrannye sochinenija. V 9-ti t. (Vol. 9, Ch. 2.). Moskva: Politizdat [In Russian].
[16] Marshall, A. Principy politicheskoj ekonomii [Principles of political economy]. (V.I. Bomkina, & V.T. Rysina, Trans.). Moskva: Progress [In Russian].
[17] Narodne gospodarstvo Ukrayinskoyi RSR v 1968 roci: stat. shhorichnyk [National Economy of the Ukrainian SSR in 1968: Stat. yearbook.]. (1969). Kyiv: “Statystyka” [In Ukrainian].
[18] Panchenko, P.P., Melnyk, Yu.F., & Vergunov, V.A. (2007). Agrarna istoriya Ukrayiny: navch. posibnyk. [Agrarian History of Ukraine]. Kyiv: VCz “Prosvita” [In Ukrainian].
[19] Petti, V. (1997). Traktat o nalogah i sborah. Verbum sapienti – slovo mudrym. Raznoe o nalogah. [A treatise on taxes and fees. Verbum sapienti - the word wise. Miscellaneous about taxes]. Moskva: Os-89 [In Russian].
[20] Rikardo, D. (1955). Nachala politicheskoj jekonomii i nalogovogo oblozhenija [Beginnings of political economy and taxation]. (Vol. 1). Moskva [In Russian].
[21] Sabluk, P.T. (2006). Rozvytok zemelnykh vidnosyn v Ukrayini: monografiya [The development of land relations in Ukraine: monograph]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].
[22] Smіt, A. (2001). Dobrobut natsіi. Doslіdzhennya pro pryrodu ta prychyny dobrobutu natsіy [The welfare of nations. Research on the nature and causes of the welfare of nations]. Kyiv: Port-Royal [In Ukrainian].
[23] Spoluchenі Shtati Ameriki. Sіlske gospodarstvo. [United States of America. Agriculture]. Retrieved from: http://gospodarstva.com/spolucheni-shtati-ameriki/ [In Ukrainian].
[24] Vlasenko, N.S. (Ed.) (2013). Statystychnyj zbirnyk “Silske gospodarstvo Ukrayiny” za 2012 rik [Statistical collection “Agriculture of Ukraine” for 2012]. Kyiv: Derzhstat [In Ukrainian].
[25] Prokopenko, O.M. (Ed.) (2017). Statystychnyj zbirnyk “Silske gospodarstvo Ukrayiny” za 2016 rik [Statistical collection “Agriculture of Ukraine” for 2016]. Kyiv: Derzhstat [In Ukrainian].
[26] Stepanenko, T.O. (2017). Teoretychni polozhennya obigu zemel silskogospodarskogo pryznachennya [Theoretical provisions for the circulation of agricultural land]. Ekonomika APK, 3, pp. 65-71 [In Ukrainian].
[27] Sabluk, P.T., Fedorov, M.M., Mesel-Veselyak, V.Ya., et al. (2009). Transformaciya zemelnykh vidnosyn do rynkovykh umov: naukove vydannya [Transformation of land relations to market conditions: scientific publication]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].
[28] Tugan-Baranovskij, M. (1919). Ocherki iz novejshej istorii politicheskoj jekonomii i socializma [Essays from the latest history of political economy and socialism]. Harkov: Izdanie Vserossijskogo Centralnogo Sojuza Potrebitelskih Obshhestv [In Ukrainian].
[29] Tjunen, I.G. (1926). Izolirovannoe gosudarstvo [Isolated State]. (E.A. Torneus, Trans.). Moskva: Izd-vo “Ekonomicheskaja zhizn” [In Russian].
[30] Tjurgo, A.R. (1961). Izbrannye jekonomicheskie proizvedenija. [Selected Economic Works]. Moskva: Socjekgiz [In Russian].
[31] Fedorov, M.M. (1998). Ekonomichni problemy zemelnykh vidnosyn u silskomu gospodarstvi: monografiya [Economic problems of land relations in agriculture: monograph]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].
[32] Zhelezova, V.F. Ekonomika SShA: uchebnoe posobie [US economics: training manual]. Moskva: Izd-vo Mosk. un-ta [In Russian].
[33] Rumjancev, A.M. (Ed.) (1979). Ekonomicheskaja enciklopedija. Politicheskaja ekonomija: v 4 tomah [The economic encyclopedia. Political economy: 4 vols.]. (Vol. 3). Moskva: “Sovetskaja jenciklopedija” [In Russian].
[34] Rumjancev, A.M. (Ed.) (1980). Ekonomicheskaja enciklopedija. Politicheskaja ekonomija: v 4 tomah [The economic encyclopedia. Political economy: 4 vols.]. (Vol. 4). Moskva: “Sovetskaja jenciklopedija” [In Russian].
[35] Yurchenko, A.D. (2010). Naukovi pidkhody do formuvannya novoyi zemelnoyi polityky [Scientific approaches to the formation of a new land policy]. Zemleustrij i kadastr, 3, pp. 27-39 [In Ukrainian].
[36] Yurchyshyn, V.V., Skupyj, V.M., & Shevchenko, L.M. (1999). Formuvannya riznoukladnosti na seli: monografiya [Formation of diversity in the countryside: a monograph]. Kyiv: NNTs “IAE” [In Ukrainian].