Експортний потенціал зернових культур України в умовах фрагментації світової торгівлі
Актуальність дослідження зумовлена необхідністю адаптації зернового сектору України до воєнних викликів, трансформації глобальної торгівлі та пошуку нових напрямів диверсифікації експорту зернових культур. Метою дослідження було оцінити трансформацію географічної структури експорту зернових культур України, визначити рівень концентрації світових ринків пшениці, кукурудзи та ячменю, а також обґрунтувати напрями підвищення стійкості зернового сектору в умовах воєнної нестабільності. У дослідженні використано методи статистичного, порівняльного та системного аналізу, а також індекс Герфіндаля–Хіршмана і коефіцієнт концентрації. Встановлено, що світовий ринок кукурудзи характеризувався високим рівнем концентрації, тоді як ринки пшениці та ячменю мали помірну концентрацію. Доведено, що Україна зберегла позиції одного з провідних експортерів зернових культур навіть в умовах повномасштабної війни росії проти України. У 2022-2024 роках відбулася суттєва трансформація географічної структури експорту: посилилася роль країн Європейського Союзу, Африки та Азії, тоді як залежність від окремих традиційних ринків поступово зменшувалася. Встановлено, що процес диверсифікації мав поетапний характер: у 2022 році переважала вимушена адаптація до логістичних обмежень, у 2023 році – активна переорієнтація експортних потоків, а у 2024 році – стабілізація нової багаторегіональної моделі експорту. Це дозволило знизити ризики надмірної залежності від окремих напрямів збуту та підвищити гнучкість зовнішньоторговельної діяльності. Для окремих сегментів, зокрема експорту ячменю, спостерігалася висока концентрація поставок до Китаю, частка якого у 2025 році досягла 48,7 %. Визначено, що ключовими чинниками адаптації зернового сектору стали розвиток альтернативної логістики через дунайські порти та сухопутні коридори ЄС, а також розширення присутності на нових ринках збуту. Обґрунтовано, що розвиток глибокої переробки зернових культур і виробництва продукції з високою доданою вартістю стало важливим чинником зниження вразливості аграрного сектору до зовнішніх економічних та логістичних шоків. Практична цінність дослідження полягала в обґрунтуванні напрямів диверсифікації експорту, розвитку переробки зернових культур та модернізації логістичної інфраструктури для підвищення конкурентоспроможності та стійкості аграрного сектору України
- Belikova, M., & Sirosh, Yu. (2025). Turkey becomes top importer of Ukrainian corn with quota policy driving record purchases in 2024/25 marketing year. Fastmarkets. Retrieved from https://www.fastmarkets.com/insights/turkey-becomes-top-importer-of-ukrainian-corn-with-quota-policy-driving-record-purchases-in-2024-25-marketing-year.
- Bellemare, M.F. (2015). Rising food prices, food price volatility, and social unrest. American Journal of Agricultural Economics, 97(1), 1-21. doi: 10.1093/ajae/aau038.
- Bielashov, Ye. (2023). Ukrainian exports: The potential of “grain corridors”. Ius Modernum, 126(1), 60-69. doi: 10.31617/3.2023(126)05.
- Bodnar, O., Halchynska, Yu., Larina, Ya., Filatova, A., & Stepanets, I. (2024). Logistics transformation on grain and oilseeds markets during the war in Ukraine: Marketing approaches and strategies. Scientific Horizons, 27(9), 134-147. doi: 10.48077/scihor9.2024.134.
- Espitia, A., Mattoo, A., Rocha, N., Ruta, M., & Winkler, D. (2022). Pandemic trade: COVID-19, remote work and global value chains. The World Economy, 45(2), 561-589. doi: 10.1111/twec.13117.
- Glauber, J., & Laborde, D. (2022). How will Russia’s invasion of Ukraine affect global food security? IFPRI is a CGIAR Research Center. Retrieved from https://www.ifpri.org/blog/how-will-russias-invasion-ukraine-affect-global-food-security/.
- Gontaruk, Y., & Shevchuk, H. (2022). Directions of improvement of production and processing of agricultural products on biofuels. Economy and Society, 36. doi: 10.32782/2524-0072/2022-36-8.
- Hrabynska, I., Kosarchyn, M., & Dąbrowska, A. (2022). Economic imperatives of financialization of agricultural commodity markets. Agricultural and Resource Economics: International Scientific E-Journal, 8(3), 5-25. doi: 10.51599/are.2022.08.03.01.
- IndexMundi. (n.d.). Agricultural production, supply, and distribution. https://www.indexmundi.com/agriculture/.
- Ivanov, Ye. (2022). Evaluation of export diversification in Ukraine. Economy and Society, 41. doi: 10.32782/2524-0072/2022-41-41.
- Ivashkiv, I., Saienko, V., Lyzun, M., & Lishchynskyy, I. (2026). Forecasting the export of grain and oilseed crops through Ukrainian ports under war conditions. Journal of European Economy, 25(1), 204-222. doi: 10.35774/jee2026.01.204.
- Jagtap, S., et al. (2022). The russia-Ukraine conflict: Its implications for the global food supply chains. Foods, 11(14), article number 2098. doi: 10.3390/foods11142098.
- Kushnirenko, O., Venger, V., Valinkevych, N., Hakhovych, N., & Bykonia, O. (2024). Prospects for maize processing for the development of bioeconomy and decarbonisation in Ukraine. Scientific Horizons, 27(7), 32-44. doi: 10.48077/scihor7.2024.32.
- Latifundist.com. (2025). Top 10 countries importing Ukrainian grain and oilseeds in 2024/25 MY. Retrieved from https://latifundist.com/rating/top-10-krayin-importeriv-ukrayinskogo-zerna-i-olijnih-u-2024-2025-mr.
- OECD, & FAO. (2024). OECD-FAO Agricultural outlook 2024-2033. Rome: OECD; FAO.
- Ostashko, T., Shubravska, O., & Olefir, V. (2023). Prospective directions of graine processing development in Ukraine. Scientific Bulletin of International Association of Scientists. Series: Economy, Management, Security, Technologies, 2(4). doi: 10.56197/2786-5827/2023-2-4-1.
- Rose, A., Chen, Z., & Wei, D. (2023). The economic impacts of russia-Ukraine war export disruptions of grain commodities. Applied Economic Perspectives and Policy, 45(2), 645-665. doi: 10.1002/aepp.13351.
- Shnyrkov, O., Rogach, O., Reznikova, N., & Nanavov, A. (2020). Ukraine’s export diversification: The impact of economic integration and disintegration. Journal Global Policy and Governance, 9(1), 3-18. doi: 10.14666/2194-7759-9-1-001.
- Shubravska, O., & Prokopenko, K. (2022). The agricultural sector of Ukraine in the global food market: Pre-war state and post-war prospects. Research on World Agricultural Economy, 3(4), 1-11. doi: 10.36956/rwae.v3i4.693.
- State Statistics Service of Ukraine. (n.d.). Retrieved from https://stat.gov.ua/en.
- Tadesse, G., Algieri, B., Kalkuhl, M., & von Braun, J. (2014). Drivers and triggers of international food price spikes and volatility. Food Policy, 47, 117-128. doi: 10.1016/j.foodpol.2013.08.014.
- The Odessa Journal. (2025). Egypt to maintain its position among top buyers of Ukrainian wheat. Retrieved from https://odessa-journal.com/egypt-to-maintain-its-position-among-top-buyers-of-ukrainian-wheat.
- Tokarchuk, D., Lohosha, R., Tokarchuk, O., & Dmytryk, O. (2026). Optimisation of agricultural crop allocation in sustainable biofuel production and energy security strategies.
Economics Ecology Socium, 10(1), 30-46. doi: 10.61954/2616-7107/2026.10.1-3. - Torero, M. (2020). Without food, there can be no exit from the pandemic. Nature, 580, 588-589. doi: 10.1038/d41586-020-01181-3.
- Ukrainian Grain Association. (n.d.). Retrieved from https://uga.ua/en/home/.
- Venger, V., Kushnirenko, O., Romanovska, N., & Bykonia, O. (2025). Investment projects in the bioethanol production: Determining the optimum model. European Scientific Journal of Economic and Financial Innovation, 1, 416-429. doi: 10.32750/2025-0137.
- Yanovska, V., Król, M., & Pittman, R. (2025). The logistics of grain exports from wartime Ukraine: What are the highest priority areas to address? Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 30, article number 101363. doi: 10.1016/j.trip.2025.101363.
- Yaremchuk, N., & Gontaruk, Ya. (2022). Prospects for the development of grain production and processing in Ukraine. Black Sea Economic Studies, 74, 88-97. doi: 10.32843/bses.74-13.