Моделювання факторного впливу індикаторів функціонування зернового ринку на ВВП України
У статті досліджено вплив індикаторів функціонування зернового ринку на динаміку валового внутрішнього продукту України в умовах структурних трансформацій та воєнних викликів. Метою дослідження було кількісне визначення сили, напряму та характеру впливу виробничих, експортних і структурних показників розвитку зернового ринку на макроекономічні результати країни на основі застосування економіко-математичного інструментарію. Методи дослідження включали статистичний аналіз динаміки показників за 2010-2025 рр., кореляційний аналіз, а також кореляційно-регресійне моделювання. Особливістю методичного підходу було використання варіативного моделювання, що передбачало побудову декількох альтернативних моделей із різними наборами факторних змінних та їх перевірку за критеріями статистичної значущості. Результати дослідження засвідчили, що зерновий ринок України трансформувався у високоспеціалізований експортно орієнтований сектор: валовий збір зерна зріс з 39,27 млн т у 2010 р. до 86,01 млн т у 2021 р., а експорт – з 2,47 до 12,34 млрд дол. США. Встановлено, що найбільш вагомий вплив на ВВП мав експорт агропродукції (r = 0,608), тоді як вплив експорту зерна був помірним (r = 0,415) і в регресійних моделях мав від’ємний коефіцієнт (–21,4…–23,0), що свідчить про ефект сировинної орієнтації. Доведено, що виробничі показники не мають прямого статистично значущого впливу (r = 0,104), а реалізуються через експортні канали. Водночас зростання частки зерна в агроекспорті на 1 % супроводжується зниженням ВВП на 335 млн дол. США, тоді як підвищення частки зерна у загальному експорті забезпечує його приріст на 242 млн дол. Застосування варіативного підходу до економетричного моделювання, який дозволило виявити, що вплив зернового ринку на ВВП має нелінійний та структурно зумовлений характер, а визначальними є не обсяги виробництва, а параметри експортної інтеграції. Практична значущість отриманих результатів полягає у можливості їх використання при формуванні державної аграрної політики, зокрема для переходу від сировинної моделі експорту до моделі з вищою доданою вартістю, що сприятиме підвищенню ефективності зернового сектору та зміцненню макроекономічної стабільності
- Azarova, A., Nikiforova, L., Ruzakova, O., & Khymych, V. (2024). Econometric modeling of the impact of export-import operations on the level of GDP of Ukraine. Herald of Khmelnytskyi National University. Economic Sciences, 336(6), 363-369. doi: 10.31891/2307-5740-2024-336-57.
- Bliumska-Danko, K.V., & Zaidenko, M.A. (2023). Organizational and economic parameters of the grain market in Ukraine. Bulletin of the Sumy National Agrarian University. Series ‘Economics and Management’, 1(93), 28-33. doi: 10.32782/bsnau.2023.1.6.
- Fedyshyn, I., & Harmatii, N. (2024). Modeling the influence of the dynamics of exports and trade turnover of Ukraine on macroeconomic indicators of the national economy. Socio-economic Problems and the State, 1(30), 75-85. doi: 10.33108/sepd 2024.01.075.
- Filiuk, G. (2025). Export of Ukrainian grain in the conditions of armed aggression of the Russian Federation: Dynamics, concentration, global challenges. Collection of Scientific Works of the State Tax University, 1, 79-85. doi: 10.32782/2617-5940.1.2025.12.
- Haida, Yu.I., & Shainiuk, B.L. (2023). Grain market in retrospect and perspective: Global analysis. Innovation and Sustainability, 4, 30-40. doi: 10.31649/ins.2023.4.30.40.
- Jagtap, S., et al. (2022). The Russia-Ukraine conflict: Its implications for the global food supply chains. Foods, 11(14). doi: 10.3390/foods11142098.
- Khatri, P., Kumar, P., Shakya, K.S., Kirlas, M.C., & Tiwari, K.K. (2024). Understanding the intertwined nature of rising multiple risks in modern agriculture and food system. Environment, Development and Sustainability, 26(9), 24107-24150. doi: 10.1007/s10668-023-03638-7.
- Kibalnyk, L.O., & Cherkashchenko, A.V. (2025). Analysis of the dynamics of grain exports of Ukraine under modern challenges and threats. Economic Space, 205, 97-102. doi: 10.30838/EP.205.97-102.
- Kozlovskyi, S., Yousuf, A., Butenko, V., Kulinich, T., Bohdaniuk, O., Nikolenko, L., & Lavrov, R. (2024). The influence of the world grain market on prevalence of mankind’s undernourishment in the times of war on the Ukraine. Problems of Sustainable Development, 19(1), 31-42. doi: 10.35784/preko.5748.
- Lyutak, O., Baula, O., Nebaba, N., Fedorenko, O., & Hrytsay, O. (2024). Modeling the influence of ecological and economic factors on the growth of GDP of countries. Current Problems of Economy, 7(277), 143-151. doi: 10.32752/1993-6788-2024-1-277-143-151.
- Makarenko, O., & Kurchenko, M. (2023). Econometric modeling of the impact of foreign economic activity (export and import) on the GDP of Ukraine. Young Scientist, 12(124), 180-183. doi: 10.32839/2304-5809/2023-12-124-1.
- Minfin website. (n.d.). Retrieved from https://index.minfin.com.ua/ua/markets/.
- Nedashkivskyi, V., Prysiazhniuk, N., Ivanovskyi, A., Fedoruk, Yu., & Panchenko, T. (2024). The grain market as a system-forming link of the agri-food market of Ukraine. Economic Analysis, 34(2), 488-497. doi: 10.35774/econa2024.02.488.
- Official website of the Ministry of Economy of Ukraine. (n.d.). Retrieved from https://me.gov.ua/?lang=uk-UA.
- Official website of the State Statistics Service of Ukraine. (n.d.). Retrieved from http://www.ukrstat.gov.ua.
- Panfilova, A., Poltorak, A., Kuvshynova, A., Burkovska, A., & Dotsenko, N. (2025). Trends in global trade of grain and seeds and Ukraine’s position on the world market. Scientific Horizons, 28(5), 142-157. doi: 10.48077/scihor5.2025.142.
- Polat, O., Basar, B.D., Torun, E., & Eksi, I.H. (2023). Dynamic interlinkages between geopolitical stress and agricultural commodity market: Novel findings in the wake of the Russian Ukrainian conflict. Borsa ˙Istanbul Review, 23(1), 74-83. doi: 10.1016/j.bir.2023.05.007.
- Prajapati, D., Chan, F.T., Daultani, Y., & Pratap, S. (2022). Sustainable vehicle routing of agro-food grains in the e-commerce industry. International Journal of Production Research, 60(24), 7319-7344. doi: 10.1080/00207543.2022.2034192.
- Rose, A., Chen, Z., & Wei, D. (2023). The economic impacts of Russia-Ukraine War export disruptions of grain commodities. Applied Economic Perspectives and Policy, 45(2), 645-665. doi: 10.1002/aepp.13351.
- Savchuk, І. (2025). Ukraine’s grain economy in the context of Russia’s full-scale invasion. Polish Geographical Journal, 96(2), 217-234. doi: 10.12657/czageo-96-09.
- Sheremetynska, O. (2025). Ukraine as a key player in the global grain market: Challenges and transformations. Economy and Society, 75. doi: 10.32782/2524-0072/2025-75-61.
- Tarasenko, D.L. (2018). Modeling ecological and economic processes to ensure effective social policy in sustainable regional growth. Economics of Nature Use and Environmental Protection, 29(68), 129-133.
- Tushar, S.R., Alam, M.F.B., Zaman, S.M., Garza-Reyes, J.A., Bari, A.M., & Karmaker, C.L. (2023). Analysis of the factors influencing the stability of stored grains: Implications for agricultural sustainability and food security. Sustainable Operations and Computers, 4, 40-52. doi: 10.1016/j.susoc.2023.04.003.
- Voloshchuk, Yu.O., & Shedlovska, O.V. (2024). Strategic guidelines for the development of the grain market of Ukraine. Podilian Bulletin: Agriculture, Engineering, Economics, 1(42), 74-81. doi: 10.37406/2706-9052-2024-1.11.