Вплив операційного важеля та фінансової еластичності на бюджетування змінних витрат у виробництві зерна
Стійкість фінансових стратегій в аграрних підприємствах залежить від точного прогнозування параметрів виробництва та супутніх кредитних ризиків в умовах нестабільного ринку. Метою цього дослідження було оцінити технологічну реакцію виробництва зерна на зміни в постачанні ресурсів і інтегрувати результати у прогнозування ліквідності та оцінку ризику негативних процентних ставок. Оцінена квадратична виробнича функція адекватно відображала нелінійну реакцію врожайності пшениці на змінні витрати, підтверджуючи закон спадної граничної віддачі. Модель продемонструвала задовільну статистичну ефективність (R² = 0,606, скориговане R² = 0,409) та була статистично значущою (F = 3,073, p = 0,027). Виявлений технологічний оптимум відповідав максимальному прогнозованому врожаю 55,1 ц/га, досягнутому при витратах на добрива і насіння приблизно 5,3 та 0,85 тис. грн/га відповідно. При застосуванні показників на основі вартості оптимум змістився в бік максимізації прибутку. Максимальний граничний прибуток досяг 9,32 тис. грн/га при трохи нижчих рівнях витрат, з відповідним врожаєм 53,8 ц/га, тоді як максимальний чистий прибуток склав 5,46 тис. грн/га після врахування постійних витрат. Аналіз операційного важеля виявив виражену нелінійність фінансової чутливості. Надзвичайно високі значення DOL (до 9,99) спостерігались в умовах недофінансованого виробництва, де чистий прибуток наближається до нуля, що вказує на критичну операційну нестабільність, в той час як стабільний діапазон DOL 1,1-1,6 відповідав помірним рівням витрат. Аналіз сценаріїв кредитних умов (±20 % зміна процентної ставки) показав асиметричний ризик процентної ставки. Найвища фінансова еластичність чистого прибутку (E ≈ 0,10) спостерігалась у низьковитратних, збиткових режимах, тоді як поблизу технологічного оптимуму еластичність наближається до нуля, що свідчить про відносну фінансову стійкість. Результати підтвердили, що інтеграція виробничого моделювання з показниками фінансової чутливості покращує прогнозування ліквідності та кредитне планування в зерновому виробництві
- Abid, K., Zhang, D., Xiongyuan, W., & Aneela, I.I. (2024). Impact of leverage on firm financial performance: Evidence from Pakistan. International Journal of Economics, Business and Management Research, 8(5), 63-80. doi: 10.51505/IJEBMR.2024.8506.
- Akhavizadegan, F., Ansarifar, J., Wang, L., & Archontoulis, S.V. (2022). Risk‑averse stochastic optimization for farm management practices and cultivar selection under uncertainty. arXiv. doi: 10.48550/arXiv.2208.04840.
- Bachynsky, R. (2022). Substantiation of principles of management of economic stability of agricultural enterprises. AIC Economics and Management, 1, 160-169. doi: 10.33245/2310-9262-2022-172-1-160-169.
- Barry, P.J., & Ellinger, P.N. (2012). Financial management in agriculture (7th ed.). New Jersey: Prentice Hall.
- Byoun, S. (2021). Financial flexibility demand and corporate financial decisions. The Financial Review, 56(3), 481-509. doi: 10.1111/fire.12258.
- Escalante, C.L., & Barry, P.J. (2001). Risk balancing in an integrated farm risk management plan. Journal of Agricultural and Applied Economics, 33(3), 413-429. doi: 10.1017/S1074070800020927.
- FAO. (2021). World food and agriculture – statistical yearbook 2021. Rome: FAO. doi: 10.4060/cb4477en.
- Hegde, A.A., Panda, A.K., & Masuna, V. (2022). Does companies’ financial flexibility drive their leverage dynamics? New evidence. Managerial Finance, 49(2), 270-290. doi: 10.1108/MF-07-2022-0317.
- Hernandez-Romero, M., & Coenders, G. (2025). Financial resilience of agricultural and food production companies in Spain: A compositional cluster analysis of the impact of the Ukraine-Russia war (2021-2023). arXiv. doi: 10.48550/arXiv.2504.05912.
- Hmyrya, V. (2017). Features assessment of the financial viability of credit conditions in agricultural production. Scientific Bulletin of Polissia, 2(1), 151-157. doi: 10.25140/10.25140/2410-957620171(9)151-157.
- Kochetkov, O., & Afanasova, J. (2020). Formation the mechanism of resource management of potential of agricultural enterprises. The Economic Discourse, 2, 118-126. doi: 10.36742/2410-0919-2020-2-12.
- Lotysh, O., & Kardash, A. (2021). Microeconomic analysis global grain market. Economy and Society, 24. doi: 10.32782/2524-0072/2021-24-29.
- Maronrong, R., Suriawinata, I.S., & Septiliana (2022). Pengaruh profitabilitas, leverage, operating capacity dan corporate governance terhadap financial distress Perusahaan Ritel di BEI Tahun 2011-2017. Jurnal Akuntansi dan Manajemen, 19(2), 91-103. doi: 10.36406/jam.v19i02.743.
- Miao, B.-L., Liu, Y., Fan, Y.-B., Niu, X.-J., Jiang, X.-Y., & Tang, Z. (2023). Optimization of agricultural resource allocation among crops: A portfolio model analysis. Land, 12(10), article number 1901. doi: 10.3390/land12101901.
- Morais, F., Serrasqueiro, Z., & Ramalho, J.J. (2021). The zero-leverage phenomenon in European listed firms: A financing decision or an imposition of the financial market? BRQ Business Research Quarterly, 27(3), 301-232. doi: 10.1177/23409444211024653.
- Odhiambo, J.D., Murori, C.K., & Aringo, C.E. (2025). Financial leverage and firm performance: An empirical review and analysis. East African Finance Journal, 4(1), 25-35. doi: 10.59413/eafj/v4.i1.2.
- OECD. (n.d.). Agriculture and fisheries. Retrieved from https://www.oecd.org/agriculture/topics/agricultural-risk-management/.
- Okeke, N.I., Bakare, O.A., & Achumie, G.O. (2024). Forecasting financial stability in SMEs: A comprehensive analysis of strategic budgeting and revenue management. Open Access Research Journal of Multidisciplinary Studies, 8(1), 139-149. doi: 10.53022/oarjms.2024.8.1.0055.
- Rissi, D.M., & Herman, L.A. (2021). Pengaruh likuiditas, profitabilitas, financial leverage, dan arus kas operasi dalam memprediksi kondisi financial distress. Akuntansi dan Manajemen, 16(2), 68-86. doi: 10.30630/jam.v16i2.143.
- State Statistics Service of Ukraine. (2021). Agriculture of Ukraine 2020. Kyiv: State Statistics Service of Ukraine.
- Svynous, I., Havryk, O., & Matula, T. (2021). Accounting and analytical aspects of cost management in agricultural enterprises. The Economic Discourse, 1-2, 29-39. doi: 10.36742/2410-0919-2021-1-3.
- Tomilin, O., Krasnikova, O., Gechbaia, B., Zorya, S., Drobotya, Y., & Synytsia, Yu. (2023). Risk management in the agrarian sector: Financial aspects. Financial and Credit Activity: Problems of Theory and Practice, 4(51), 147-162. doi: 10.55643/fcaptp.4.51.2023.4096.
- Tomilin, O., & Oleksashenko, Ya. (2025). Insurance of financial risks as a tool for stabilising the financial condition of agricultural enterprises. Ahrosvit, 4, 70-74. doi: 10.32702/2306-6792.2025.4.70.
- Zdir, V., Kulik, Yu., & Gligalo, N. (2019). Financial and accounting support of Ukraine agricultural production. Economic Space, 152, 81-92. doi: 10.32782/2224-6282/152-7.